Кулун тутар 14 күнүгэр Верхоянскай оройуонун греко-римскэй тустууга бастакы спорт маастара, көҥүл тустууга спорт маастарыгар кандидат Виктор Стручков аатынан 2009-2019 с.т. уолаттар ортолоругар көҥүл тустууга Эбээн-Бытантай национальнай улууһун аһаҕас эрэгийиэннээҕи турнира үрдүк таһымҥа ыытылынна.
Чахчы даҕаны күрэхтэһии далааһына киэҥ, тыҥааһына күүстээх буолара эрдэ биллибитэ. Биһиги оҕолорбутугар күөх Ньурбаттан, таас Дьааҥы Баатаҕайыттан, Дулҕалааҕыттан кэлбит эдэр бөҕөстөр күүстээх утарсыыны көрдөрөн, күрэхтэһиини киэргэттилэр. Ол курдук, Дулҕалаахтан 4 уол, биир төрөппүт уонна суоппар, Баатаҕайтан 14 оҕо, ол иһигэр биир уһуйаан иитиллээччитэ, биир тренер, төрөппүт уонна суоппар, Ньурбаттан 2 оҕо уонна тренер кэргэнэ, ийэтэ буолан кэлэн бары ыйааһыннарга бөҕөстөрү туруоран көхтөөхтүк кытыннылар.
Виктор Стручков – дэҥҥэ көстөр дэгиттэр талаан
Саха сириттэн биир бастакынан Сэбиэскэй союз спордун маастарын нуорматын толорбут биир дойдулаахпыт Виктор Стручков буолар. Кини бэйэтин кэмигэр туох да улахан дьарыга суох ыраах Саккырыыртан тиийэн, дойду таһымыгар Россия чемпионун үрдүк аатын ылбыт киэн туттар ытык киһибит. Билигин кини аатын сүгэр улуустааҕы оҕо спортивнай оскуолатыгар үгүс оҕо тустуунан дьарыктанар, киэҥ сиргэ аатын ааттатар спортсменнар үүнэн тахсан эрэллэрэ үөрдэр.
Бу күрэхтэһиини Виктор Николаевич уолаттара Виктор, Николай уонна балтылара Христина, Клара Стручковтар дьиэ кэргэттэрэ оҕо спортивнай оскуолатын (дириэктэр Мария Афанасьева) кытары дьоһуннук тэрийэн ыыттылар.
Күрэхтэһии үөрүүлээх арыллыытыгар Эбээн-Бытантай, Ньурба, Дьааҥы улуустарын хамаандалара сэлэлии хааман киирдилэр. Эдэр спортсменнары оҕо спортивнай оскуолатын хотугу многоборьеҕа тренера, Уһук Илиҥҥи уокурукка греко-римскэй тустуу көрүҥэр призер, үгүс ситиһиилээх спортсмен уолбут, Петр Петрович иитиллээччитэ Семен Стручков салайда.
Улуус Аҕа баһылыга Иннокентий Стручков, улуустааҕы үөрэҕирии салайааччытын солбуйар Захар Протопопов, Баатаҕайтан кэлбит тренер Александр Неустроев, күрэхтэһиини тэрийсибит спорт энтузиастара Христина, Петр Стручковтар дьиэ кэргэттэрэ ыраахтан-чугастан мустубут эдэр тустууктарга ситиһиини баҕардылар. Тэрээһини «Аянеса” фольклорнай ансаамбыл уонна ырыаһыт уолаттар киэргэттилэр.
Көбүөргэ — үс улуус бөҕөстөрө
Оҕолорго өтөрүнэн буолбатах улахан көбүөргэ уопсайа 60 спортсмен күөн көрүстэ. Бу күн устата оҕо спортивнай оскуолата ньиргийэн олордо. Үчүгэй бэлэмнээхтэр, кыайыыга дьулуурдаахтар кыайыы өрөгөйүн биллилэр. Хотторуу да баар, онтуҥ бэйэтинэн уопут, дьулуурдаах, күүстээх санаалаах буолууга туһунан уһуйуу буоллаҕа эбээт.
«Олус үчүгэй күрэхтэһии буолла, уопут бөҕөнү ыллыбыт диэн ыалдьыттарбыт олус астыннылар. 32 киилэ ыйааһыҥҥа Саккырыырбыт дьоһуннаах бөҕөһө Еремей Рожин өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэхтэһиилэргэ куруутун күөн көрсөр утарылаһааччытын, Ньурба уолун Ньургун Слепцову кытта киирсэн, хотторуу абатын биллэ. Тустууга кыайыы да, хотторуу да баар буолар. Ол да буоллар, уопут бөҕө ылла. 41 киилэ ыйааһыҥҥа биһиги биир күүстээх бөҕөспүт Алеша Устинов Ньурбаттан Саха Өрөспүүбүлүкэтин икки төгүллээх призерын Түмэн Васильевиһы кытта тыҥааһыннаах киирсиигэ утары көрсөн, Түмэн кыайыыны ситистэ.
Саамай элбэх кыттааччыны аҕалан кэлбит Баатаҕай хамаандата хас ыйааһын аайы киирсэннэр, уопсайа 7 мэтээлээх бардылар. Биһиэхэ да, кинилэргэ да, икки өттүгэр уопут, сонун буолла.
Дулҕалаахтар үксүн кыра ыйааһыннарга кииристилэр уонна 3 мэтээллээх төнүннүлэр.
Биһиги, саккырыырдар, оҕолорбут дьарыктаахтара көһүннэ, араас күрэхтэһиинэн сылдьан уопут ылбыттара биллэр. Саҥа тустуунан дьарыктанан эрэр оҕолор эмиэ көхтөөхтүк кытыннылар. 35 киилэ ыйааһыҥҥа Айсен Андросов үчүгэй тустууну көрдөрдө. Тэҥ ыйааһыҥҥа бэйэтинээҕэр сааһынан арыый обургу Баатаҕай бөҕөһүн кытары киирсэн, 2 миэстэни ылла. Дима Сыроватский саҥа дьарыктанан эрэр диэтэххэ, эмиэ үчүгэй көрдөрүүнү ситистэ. Убайдыы бырааттыы Антон, Ваня Аммосовтар иккиэн бастаатылар, маладьыастар! Егор Никитины, Аким Слепцовы киһи этэ да барбат, иккиэн биир ыйааһыҥҥа тэбис-тэҥ таһымнаахтар.
Саамай кырачааннарбыт – уһуйаан иитиллээччилэрэ уонна алын кылаас үөрэнээччилэрэ чаҕылхай хапсыһыылары көрдөрдүлэр, араас албастары хото туһаннылар. Инникитин өрөспүүбүлүкэни хаардыы хаамар уолаттар сылдьаллар,» — диэн Христина Стручкова кэпсээтэ.
Бу маннык горсуоктаах тустууктары көрбүккүт дуо?))
Кыайыылаахтар быһаарылыннылар
Маннык күрэхтэһиилэр оҕолор ортолоругар спортивнай доҕордоһууну бөҕөргөтөллөр, улахан кыайыыларга көҕүлүүллэр. Күрэх элбэх кыттааччылааҕа хоту сиргэ көҥүл тустуу үрдүктүк тутулларын, кэнчээри ыччат сэҥээрэр спордун көрүҥэ буоларын көрдөрдө.
Биир күннээх тыҥааһыннаах, сытыы киирсиилэр түмүктэринэн кыайыылаахтар ааттара ааттанна. Ол курдук:
2019 сыллааҕы төрүөх уолаттарга:
20 кг.: 1 миэстэ – Яша Степанов (Саккырыыр), 2 миэстэ – Афоня Степанов (Саккырыыр), 3 миэстэ – Дуолан Стручков (Саккырыыр).
25 кг.: 1 миэстэ – Эрсан Сотрудников (Баатаҕай), 2 миэстэ – Аркадий Старостин (Саккырыыр), 3 миэстэ – Руслан Иванов (Саккырыыр).
25 кг.үөһээ: 1 миэстэ – Мичил Антонов (Саккырыыр), 2 миэстэ – Айастаан Юмшанов (Саккырыыр).
2018-2016 сыллааҕы төрүөх уолаттарга:
20 кг.: 1 миэстэ – Ефим Старостин (Саккырыыр), 2 миэстэ – Прокопий Слепцов (Саккырыыр), 3 миэстэ – Петр Слепцов (Саккырыыр).
22 кг.: 1 миэстэ – Иван Аммосов (Саккырыыр), 2 миэстэ – Алеша Старостин (Баатаҕай), 3 миэстэ — Дима Сыроватский (Саккырыыр), Витя Другин (Дулҕалаах).
24 кг.: 1 миэстэ – Эрхан Иванов (Баатаҕай), 2 миэстэ – Вася Сотрудников (Саккырыыр), 3 миэстэ – Евдоким Дмитриев, Айхал Пинигин (Саккырыыр).
26 кг.: 1 миэстэ – Эрчимэн Неустроев (Баатаҕай), 2 миэстэ – Сайаан Стручков (Баатаҕай), 3 миэстэ – Афоня Никитин, Дьулуур Стручков (Саккырыыр).
30 кг.: 1 миэстэ – Данил Потапов (Баатаҕай), 2 миэстэ – Трофим Ноговицын (Дулҕалаах), 3 миэстэ – Эрэл Стручков (Саккырыыр), Костя Стручков (Дулҕалаах).
35 кг.: 1 миэстэ – Ньургустан Тулуш (Баатаҕай), 2 миэстэ – Айсен Андросов (Саккырыыр).
40 кг.: 1 миэстэ – Антон Аммосов (Саккырыыр), 2 миэстэ – Уйгун Другин (Дулҕалаах).
40 кг. үөһээ: 1 миэстэ – Дамир Сыромятников (Саккырыыр), 2 миэстэ – Дохсун Стручков (Саккырыыр), 3 миэстэ – Эрэл Горохов (Саккырыыр).
2013-2015 сыллааҕы төрүөх уолаттарга:
32 кг.: 1 миэстэ – Ньургун Слепцов (Ньурба), 2 миэстэ – Еремей Рожин (Саккырыыр), 3 миэстэ – Спартак Слепцов (Саккырыыр).
35 кг.: 1 миэстэ – Егор Никитин (Саккырыыр), 2 миэстэ – Аким Слепцов (Саккырыыр), 3 миэстэ – Уйгулаан Горохов, Леня Аммосов (Баатаҕай).
38 кг.: 1 миэстэ – Айгылаан Старостин (Баатаҕай), 2 миэстэ – Павел Слепцов (Саккырыыр).
41 кг.: 1 миэстэ – Түмэн Васильев (Ньурба), 2 миэстэ – Алеша Устинов (Саккырыыр), 3 миэстэ – Саша Рожин (Баатаҕай).
50 кг.: 1 миэстэ – Кирилл Петухов (Саккырыыр), 2 миэстэ – Денис Иванов (Баатаҕай), 3 миэстэ – Арслан Тоскин (Саккырыыр).
55 кг. үөһээ: 1 миэстэ – Александр Другин (Саккырыыр).
2012-2009 сыллааҕы төрүөх уолаттарга:
55 кг.: 1 миэстэ – Владимир Слепцов (Саккырыыр), 2 миэстэ – Дамир Ощепков (Баатаҕай), 3 миэстэ – Конан Мохчогоров, Денис Слепцов (Саккырыыр).
60 кг.: 1 миэстэ – Афоня Аммосов (Баатаҕай), 2 миэстэ – Валера Попов (Саккырыыр).
Маны таһынан эдэр тустууктарга анал ааттар туттарылыннылар. Ол курдук, Христина, Петр Стручковтар дьиэ кэргэттэрэ «Бастыҥ тустуук” анал ааты Влад Слепцовка, «Бытантай уоттара” хаһыат эрэдээксийэтэ “Саамай кыра тустуук” – Айастаан Юмшановка, “Кыайыыга дьулуурун иһин” – Ефим Старостиҥҥа, Наталья Алексеевна, Владимир Николаевич Дмитриевтар дьиэ кэргэттэрэ сиэннэригэр Власийга, Евдокимҥа, Эбээн-Бытантайдааҕы уот ситимнэрин кэлэктиибэ Афоня Степановка анал бирииһи үөрүүлээх быһыыга-майгыга туттардылар. Өссө биир суолталаах дьоһун бирииһинэн күрэхтэһиини тэрийбит Виктор Николаевич уолаттара Виктор, Николай уонна балтылара Христина, Клара Стручковтар чөмпүйүөннэр (уопсайа 19 бөҕөс) ортолоругар «Бааттаах чемпүйүөн” харчынан биһирэбил бирииһи туруорбуттарын лотерея оонньоппуттара буолар. Ол курдук, Саккырыыр чулуу тустуук уола Егор Никитин уонна ыраах сиртэн айаннаан кэлбит Ньурба уола Түмэн Васильев сэрэбиэйи тарданнар, 10-нуу тыһ. солк. уу харчынан биһирэннилэр.
Спорду өйүүр дьоммутугар барҕа махтал
Виктор Стручков аатынан көҥүл тустууга Эбээн-Бытантай национальнай улууһун аһаҕас эрэгийиэннээҕи турнирын тэрийээччилэр күрэххэ көхтөөх кыттыыны ылбыт эдэр спортсменнарга, тириэньэрдэргэ, судьуйаларга уонна бирииһинэн көмөлөспүт спонсордарга, чуолаан улуус дьаһалтатыгар (баһылык Иннокентий Николаевич Стручков), Түгэһиир нэһилиэгин дьаһалтатыгар (баһылык Сергей Сергеевич Аликов), Р.И. Шадрин аатынан Саккырыыр орто оскуолатыгар (дириэктэр Николай Николаевич Слепцов), мировой суут (судьуйа Майя Спиридоновна Николаева), «Хаарчаана” оҕо уһуйааныгар (сэбиэдиссэй Марина Васильевна Верховская), бэтэринэриийэ кэлэктиибигэр (Василий Романович Матвеев), баһаарынай чаас (сал. Иван Афанасьевич Стручков), «Бытантай уоттара” хаһыат эрэдээксийэтигэр (кыл. эрэдээктэр Яна Васильевна Рожина), Арассыыйа Социальнай фондатын Эбээн-Бытантайдааҕы клиентскай сулууспата (Дина Степановна Горохова), Эбээн-Бытантайдааҕы уот ситимнэрэ (сал. Владимир Николаевич Дмитриев), улуустааҕы социальнай харалтаҕа (Аэлита Константиновна Сыроватская), Росгвардия (Альбина Борисовна Хабарова), кииннэммит бухгалтерияҕа (Зоя Васильевна Макарова), урбаанньыттарга Саргылана Дмитриевна Бысыинаҕа, Алексей Дмитриевич Старостиҥҥа, Анна Константиновна Степановаҕа, Христофор Васильевич Гороховка, Наталья Антоновна Юмшановаҕа, Андрей Андреевич Данзановка, Анна Петровна Стручковаҕа, Елена Васильевна Сотрудниковаҕа, Валентина Семеновна Андросоваҕа, тренер Петр Петрович иитиллээччитигэр Гаврил Геннадиевич Гороховка, Светлана Дмитриевна Слепцоваҕа, Спиридон Семенович Гороховка, оҕо бырааһа Мария Константиновна Сотрудниковаҕа, Любовь Ивановна, Николай Иннокентьевич Стручковтарга, Раиса Дмитриевна, Николай Семенович Старостиннарга, Жармена Николаевна Дмитриеваҕа, Сааскыйа Константиновна Горохова, Елена Семеновна Слепцоваҕа, Наталья Романовна, Семен Афанасьевич Захаровтарга, Мария Петровна Стручковаҕа махтал тылларын аныыллар. Инникитин даҕаны оҕо спордун өйөөҥ, кэнчээри ыччаты инники күөҥҥэ тутуҥ диэн баҕа санааларын тиэрдэллэр.
Дьулуур, уопут кыайыыга кынаттыыр
Эбээн-Бытантай улууһун көҥүл тустууга аһаҕас турнирын кэнниттэн оҕо спортивнай оскуолатын тустууга тренерэ, үлэтин, олоҕун барытын оҕо спордун туһугар туһулуур Петр Стручков Саккырыыртан 6 эдэр бөҕөстөрү Дьокуускай куоракка араас күрэхтэһиилэргэ кытыннара илдьибитэ.
Уолаттар бэҕэһээ бастакы күрэхтэригэр — Хаҥалас улууһун Булгунньахтаах нэһилиэгэр ыытыллыбыт СССР спордун маастарыгар кандидат Дмитрий Алексеев аатыгар көҥүл тустууга аһаҕас өрөспүүбүлүкэтээҕи турнирга ситиһиилээхтик кыттан, Вася Сотрудников уонна Айсен Андросов бэйэлэрин ыйааһыннарыгар үрүҥ көмүс мэтээли ыллылар, онтон Еремей Рожин уонна Павел Слепцов иккиэн бэһистээтилэр!
Онон, утумнаах дьарык, араас күрэхтэһиилэргэ сылдьан уопут ылыы, оҕолору сөптөөх хайысхаҕа көҕүлээһин улахан оруолу ылара бу мантан көстөр. Ыччаттарбыт мэлдьи ситиһии арыаллаах, кыайыы-хотуу аргыстаах сылдьыҥ диэн алгыыбыт!
Сардаана Копырина