Тэрилтэ салайааччыларын үлэни-хамнаһы торумнуур мунньахтарын улуус Аҕа баһылыга Иннокентий Стручков салайан ыытта.
Иннокентий Николаевич мунньаҕы үөрүүлээх түгэнтэн саҕалаата. Кини иккис болдьоххо талыллыбыт Түгэһиир нэһилиэгин баһылыгын Сергей Аликовы итиитик-истиҥник эҕэрдэлээтэ уонна өссө да нэһилиэкпит, улууспут олоҕо уйгулаах буоларын туһугар дьаныардаахтык үлэлииригэр баҕа санаатын эттэ.
***
Күһүҥҥү-кыһыҥҥы оттук кэмэ саҕаланна. ОДьКХ иһитиннэрэринэн, 1000 туонна оттук Баатаҕайга, 1000 т. Куйгаҕа, 1000 т. Нижнеянскайга баар. 2000 т. быйыл Аллараа Бэстээхтэн тиэйэллэр. Аллараа Бэстээхтэн тиэллиитэ ыарахаттардаах буолуохтааҕа сэрэйиллэр. Үп-харчы өттүнэн эттэххэ, билигин бүддьүөтү чопчулааһын ыытылла турар, ОДьКХ хайысхатыгар 53 млрд. солк. тыырыллыах курдук, билиҥҥитэ чопчу бигэргэтиллэ илик.
Кустуурга хочуолунайга оттук мас хааччыллыытын боппуруостара бааллар. Сүрүнэ үп-харчы төлөнүүтүн өттүгэр кыһалҕалар үөскээтилэр.
***
Олохтоох көҕүлээһиннэри өйүүр бырагыраама куонкурсугар сүүмэрдээһин саҕаламмыта. Тэрилтэ салайааччыларыгар уонна нэһилиэнньэҕэ этиэм этэ, бу куонкуруска кыттарга сайаапка биэриигэ нэһилиэк олохтоохторун куоластааһыннарын барытын көрдөрөбүт. Ол иһин улуус олохтоохторун өттүттэн көхтөөх кыттыы наада. Сотору кэминэн кулууп дьиэтигэр нэһилиэнньэни мунньан, ханнык бырайыактар баалларын көрдөрөн, куоластааһыны ыытыахпыт.
Бу бырагыраама нөҥүө хайдах курдук үлэлэр ыытыллыбыттарын барытын бэйэҕит көрөн олороҕут, уот-күөс да, былаһаакка да буоллун, араас сквердэр уо.д.а. Билигин өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүттэн үп-харчы тыырыллыыта барыта сүүмэрдээһин эрэ быһыытынан ыытылларын өйдүөххэ наада.
***
Улууспут киинигэр Саккырыырга 10 кыбартыыралаах икки дьиэ тутулла турар. Билигин тутуу бэлэмэ 84-85% буолла. Бу дьиэлэр ахсынньы 1 күнүгэр диэри оҥоһуллан бүтүөхтээхтэр этэ, онтон сайынын ардахтан, ууттан тардыллан, ахсынньы ый ортотугар бүтэ сатыахпыт диэн тутааччылар былаанныыллар.
***
Нэһилиэктэр икки ардыларынааҕы суол туһунан эттэххэ, «Арктика суоллара” хааһына тэрилтэтин олохтоох салаатын үлэһиттэрэ Кустуур өттүгэр бараары сылдьаллар. Билигин погрузчигынан суолу ыраастыахтара, сатанар буоллаҕына оҥхойдору кутуохтара. Урукку өттүгэр баччаларга айан-сырыы баар буолара.
***
Билигин тыын боппуруос – кыстык. От атыылыахтаах хаһаайыстыбаларга үптэрэ-харчылара тиэрдилиннэ. Аны кэлэр сыл саҕаланыытыгар атыылаһыллыбыт от тиэллэн кэлиитигэр харчы көрүөхтээхтэр.
***
Куйаар ситимигэр улуус олохтоохторо “күөх эриэйсэ” кэлбэтэ диэн суруйаллар. Ол гынан баран, биир эриэйсэ улуус киинигэр кэлбитэ. Онтон салгыы Аартыкатааҕы атыы-логистика хампаанньата банкротствоҕа баран эрэринэн кэлэр кыаҕа суох. Онон, эрэлбит — урбаанньыттарга.
***
Полина Ефимова, култуура салалтата: Сэтинньи, ахсынньы ыйдарга «Маранга” этнокултуурунай киин тэриллибитэ 80 сыла бэлиэтэнэр. Үбүлүөйдээх даатаҕа туһааннаах тэрээһиннэр ыытыллыахтара, бэлэмнэнии үлэтэ бара турар. Бука бары көхтөөх кыттыыны ылыаххайыҥ диэн ыҥырабын.
Сардаана Копырина