Үлэни-хамнаһы торумнуур тэрилтэ салайааччыларын мунньаҕын улуус баһылыга Иннокентий Стручков салайан ыытта.
Оттооһун боппуруоһа. Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ биэрбит былаана 2,5 тыһ. туонна от. Бу сылгылар отторун кытары учуоттаан бэриллибит былаан буолар. Онтон биһиги сылгыларбыт бэйэлэрэ кыстыыллар диэн дьон улаханнык от оттообот, ол иһин бэриллибит былааны 1350 т. тахсар диэн кыччаттардыбыт. Былырыын даҕаны итинник кээмэй от оттоммута. Быйыл ол былааммытыттан 639 т. от баар диэн ааҕан олоробут. «Саха сүөһүтэ” хааһына тэрилтэтэ бэйэтигэр от тиэнэр буолла. Көрөргүт курдук, 50 бырһыантан эрэ тахса от оттонно. Билигин отторун тута сылдьаллар, бүтэһиктээхтик ааҕыныахтаахтар.
Биһиги улууспутугар эмиэ от аҕаларга диэн Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин кытары үлэлэстибит. 350 т. оту атын улуустан аҕаларга диэн кэпсэттибит. Аны от тиэйиитин субсидиятын кэпсэтиэхпитин наада. Улуустар оту биир туоннатын 8 тыһ. солк.харчыга атыылыыллар, ону улууспутуттан дьоммутугар көмө буоллун диэн харчы көрөммүт, биир туоннатын 6 тыһ. солк. дылы субсидиялаан кыччаттыбыт. Билигин окко наадыйар дьон биир туоннатын 6 тыһ. солк. аҕалтарыахтарын сөп. Комбикорм боппуруоһугар эбиэс тиэллиитин дьон туруорсар. Онно харчыбыт суох диэн аккаастаабыттара, от тиэйиитигэр даҕаны үбүлээһини булар ыарахаттардаах диэн. Ол эрэн, эбиэс өттүгэр син биир үлэлэһиэхпит, тугу эмит толкуйдуохха наада буолуо.
Билигин от тутааччылар Кустуурга сылдьаллар. Чаалыйы туппуттара. “Саха сүөһүтэ” хааһына тэрилтэтиттэн икки киһи – Степан Заровняев уонна Егор Горохов кэлэ сылдьаллар. Степан Иннокентьевич манна өр сылларга саха сүөһүтүгэр үлэлэспит киһи буолар. Кини биһиги улууспутугар кэлиэн иннинэ 60 сааһын туолбута, Степан Иннокентьевиһы үбүлүөйүнэн эҕэрдэлээбиппит уонна «Эбээн-Бытантай улууһугар тыа хаһаайыстыбатыгар кылаатын иһин” диэн махтал суругу кытары наҕарааданы туттарбыппыт.
Тутуу боппуруостара. Эдэр исписэлиистэргэ 8 кыбартыыралаах дьиэ туттарарга сайаапка биэрбиппит. Билигин «Үтүө дьыалалар” бырагыраама сабыллан туспа «специализированный жилфонд для акртических улусов” диэн бырагыраама оҥорбуттар. Үбүлээһинэ онон баран буолан саҥаттан сүүмэрдээһини ыытан эрэллэр. Онно кытта сылдьабыт.
Ону таһынан “Проектайм” уонна изыскателлэр кэлэннэр, “многофункциональный культурный центр” бырайыак оҥорторорго куонкурус ыытан, дуогабар баттаһаммыт, ол түмүгүн сыл бүтүүтэ бырайыак ылыахтаахпыт. Бырайыага оҥоһулла сырыттаҕына даҕаны ол сүүмэрдээһиҥҥэ кыттыаххытын сөп диэн билигин сайаапкатын бэлэмнии сылдьабыт.
Хаарбах туруктаах дьиэттэн көһөрүү быагырааматынан кыһалҕалаах 12 кыбартыыралаах дьиэбит боппуруоһугар Тутуу министиэристибэтигэр мунньах тэрийиэхтээхтэр, онно кытар былааннаахпын. Бу дьиэни булгуччу киллэриэхтээхпит. Бу дьиэ киирбэтэҕинэ, эппиккэ дылы, өрөспүүбүлүкэ бырагыраамата барыта атахтаныан сөп.
2017 сыл кэнниттэн аварийнай туруктаахтара бигэргэтиллибит дьиэлэри тутуутугар кииристибит. Үлэ бөҕөтүн үлэлээн, кэпсэтии бөҕөтүн ыытан икки 10 кыбартыыралаах дьиэ тутуллуох курдук буолла. Үбүлээһини бигэргэтиэхтэрэ, онтон кэлэр сылга ол икки дьиэ тутуллуо диэн эрэнэбит. Ол икки дьиэ тутулуннаҕына 20-чэ кыбартыыраҕа 46 киһи көһүөхтэрэ. Бу саҥа бырагыраамаҕа 13 улуус эрэ киирдэ, ол иһигэр биһиги улууспутун эмиэ киллэрдилэр.
Айан-сырыы чааһа. «Полярнай авиалиниялар” хампаанньаттан сурук туттубут. Бу иннинэ Транспорт миниистирин кыттыылаах мунньах буолбута. Онно өрөспүүбүлүкэҕэ социальнай суолталаах айан маршруттарыгар көрүллүбүт 84 мөл. солк. 101 эриэйсэҕэ толору туһаныллыбыт. Онтон потребность 921 тахса эриэйсэ. Балаҕан ыйын 17 күнүн туругунан кыра харчы көрүллүбүтүн үрдүнэн 514 эриэйсэни авиахампаанньа оҥордо. Билигин ресурстара бүттэ. Билигин нэһилиэктэр икки ардыларыгар көтөр да буоллахтарына, коммерческай сыананан көтөллөр. Саккырыыр – Кустуур – 11 215 солк., Саккырыыр – Дьарҕаалаах – 7 266 солк., Баатаҕай – Дьарҕаалаах – 19675 солк., Баатаҕай – Саккырыыр – 21263 солк. Бу тарыыбынан көтүөхпүтүн сөп, ол гынан баран 60 бырыһыан загрузканы ирдииллэр, ол аата биир эриэйсэҕэ 28 пассажир баар буолуохтаах. Оччоҕо эрэ көтөр.
Кустуурга саҥа үлэ миэстэлэрэ. Кустуурга саҥа хочуолунай үлэтин саҕалаан, 12 үлэ миэстэтэ таҕыста, толору састаабы ыллыбыт. Бу кыра нэһилиэнньэҕэ баһаам элбэх үлэ миэстэтэ буолар.
Саҥа табаарынай бэлиэ. Былырыыҥҥыттан үлэлэһэн, биһиги улууспутугар «Дары Бытантая” диэн анал табаарынай бэлиэни бигэргэтэн, сибидиэтэлистибэтин туттубут. Холобур, билигин Эбээн-Бытантайтан ким эмит бородууксуйа атыылыыр буоллаҕына табаарынай бэлиэнэн туһаныан сөп.
Туруорсуулар, кэпсэтиилэр. Дьокуускай куоракка баһылыктар Сэбиэттэригэр бардым. Биир улахан боппуруос – хаарбах дьиэттэн дьону көһөрүү боппуруостарыгар үлэлэһиэхтээхпит. Атын министиэристибэлэргэ сылдьарбыт элбэх. Тыа хаһаайыстыбатыгар сокуоҥҥа уларытыы киллэриигэ үлэлэһэбит. Чуолаан саха ынаҕын иитэр хаһаайыстыбаларга субсидияны улаатыннарарга диэн сокуоҥҥа уларытыы киллэрээри дьокутаатарбытын кытары үлэлэһиэхтээхпит.
Сардаана Копырина