Бүгүн, атырдьах ыйын 14 күнүгэр, былыргынан – Бастакы Ыспааһап. Өбүгэлэрбит бу таҥараҕа “бурдук буһар” уонна “хотуур ортото буолар” диэн өйдөбүллээхтэрэ. Ол аата от үлэтин аҥаара үмүрүйэр кэмэ.
Атырдьах ыйын 13 күнүгэр улуустартан түмүллүбүт суһал иһитиннэриилэргэ сигэннэххэ, Саха сирин ходуһаларыгар хотунан-соҕуруунан 188 931 туонна от кэбиһиллэн, былааннаммыт кээмэйтэн 45 бырыһыана туолан иһэр. Ону кытта хаһаайыстыбалар отчуоттанар кэмҥэ 2 407 туонна сиилэһи (8,05%) уктулар, 522 туонна сенаһы (3,54%) суулаатылар.
Бу сырыыга былааннарын 50 бырыһыантан таһаарбыттарга 11 муниципальнай тэриллии хапсыста (инфографикаҕа көрдөрүллэр). Ол гынан баран, кинилэртэн 100 бырыһыан толорорго эрэллээхтэрэ үһүөйэх эрэ: Бүлүү, Амма улуустара уонна “Сатай” куораттааҕы уокурук. Ааспыт отчуокка (06.08.2026) Орто Халыма отчуттара 2 181 туонна оту билгэлээбит буоллахтарына, 2 634-кэ өрө таһаарбыттар уонна билигин 3 177 туонна кэбиһиилээх инники иһэллэр. Чурапчы 40 тыһыынча туоннатын 36 800-кэ, Үөһээ Бүлүү 25 718 туоннатын 24 556-ҕа диэри намтаттылар.
Кыракый былааннаахтар даҕаны буоллар, Аллайыаха, Булуҥ, Усуйаана улуустара көрдөрүү биэрэ иликтэрэ хомолтолоох. Өлөөн улууһугар Ээйиккэ эрэ сүөһүлээхтэр. Бу нэһилиэккэ сүүрбэ күннээх түүн түбүлээбит ойуур уота бэҕэһээ эрэ хаптайан, дьэ оттууллар ини. Ардах халааныттан эмсэҕэлээбит Эбээн Бытантай 2, Муома 14, Үөһээ Дьааҥы 15, Өлүөхүмэ 19, Хаҥалас 25 уонна Дьокуускай 17 бырыһыаннаахтар. Сунтаар син өрүттэн, 44 бырыһыаҥҥа тириэртэ.
Былырыыҥҥы туһааннаах кэми кытта тэҥнээтэххэ, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн оттооһун хаамыыта билигин даҕаны хаалан иһэр. Ааспыт сайын 211 948 туонна от кэбиһиллибитэ. Онон 23 017 туонна от итэҕэс бэлэмнэниллэн иһэр. Бачча кээмэй Бүлүү улууһун былаанын уонна Чурапчы улууһа бу кэмҥэ диэри оттоон кэлбитин кытта үөрэ-дьүөрэ. Халлаан туран биэрдэҕинэ, биир-икки нэдиэлэнэн ситиһиннэрэр кыах баар. Ходуһаларга 22 411 киһи 7 970 звенонан 10 146 тыраахтары көлүнэн оттуу сылдьара – быйылгы от үлэтигэр муҥутуур көрдөрүү.
Сайыҥҥы уһун ардах халааныгар өрөспүүбүлүкэ 14 улууһун уонна киин куоратын хаһаайыстыбалара хаарыйтардылар. Төһө хоромньу тахсыбытын ааҕар, чуолкайдыыр үлэ билиҥҥэ диэри салҕанан барар. Хоту эҥээргэ Үөһээ Дьааҥы, Абый, Муома, Эбээн Бытантай, Өймөкөөн уонна Орто Халыма улуустарыгар оттуур ходуһалара, ону кытта быйыл охсубут уонна кэбиспит отторо, Өлүөнэ эбэ халааныгар Өлүөхүмэ, Хаҥалас улуустарын, Уус Алдан Суоттутун уонна Дьокуускай хаһаайыстыбалара өрүс арыыларынааҕы сирдэрэ былдьаммыттара. Уу ылбыт сирэ тардыбытын даҕаны иһин, ото бүтүннүү буор-кумах, бадараан-ньамах буолар. Быһата, сүөһү сии туран көнньүнэн охтор аһа.
Онон эмсэҕэлээбит улуустар хаһаайыстыбалара атын нэһилиэктэртэн уонна улуустартан сир көрдөнөллөрө баа буолбатах. Билиҥҥи туругунан, 6 улуус 91 мобильнай биригээдэни туруоран, оттото сылдьаллар. Абый 31 звенота 1 141,50, Амма 19 звенота 911 туонналыы кэбиһиилээхтэр. Куорунай 12 биригээдэтэ 453,50 туонна оттоннулар. Орто Халымаҕа уонна Сунтаарга 1-дии биригээдэлээхтэр. Уус Алдаҥҥа 27 биригээдэни тэриннилэр. Сибээһэ суох буоланнар, дааннай ситэтэ суоҕа биллэр.
Дьиҥинэн, мобильнай биригээдэ ахсаана мантан 2-3 төгүл элбэх буолуон сөп.Туох эмит көмө оҥоһулларын күүтэллэрин Тыа хаһаайыстыбатын уонна ас-үөл бэлиитикэтин министиэристибэтин оптуорунньуктааҕы ВКС мунньаҕар аһаҕастык этээччилэр. Олортон биирдэстэригэр, атырдьах ыйын 4 күнүнээҕи мунньахха, миниистири солбуйааччы Сахайаана Павлова:
“Урукку кураан дьылларга курдук, атын уобаластартан от тиэйбэппит. Ол оннугар бэйэбит хаһаайыстыбаларбытыттан атыылаһан, бэйэбит дьоммут харчылаһалларын тэрийиэхпит”, – диэбитэ уонна кэм ама балаһыанньалаах, үүнүүлээх улуустар атыыга оттуулларыгар сүбэлээбитэ.
Министиэристибэ сиртэн үүнүүнү ылыыга, матырыйаалынай-тэхиньиичэскэй хааччыйыыга уонна мелиорацияҕа департаменын салайааччыта Вячеслав Гаврильевтан истибиппинэн, ынах сүөһү уонна сылгы 2026/2027 сыллардааҕы бигэ туруктаах кыстыгын хааччыйар инниттэн ардах халааныттан эмсэҕэлээбит улуустарга сүөһү аһылыгын бэлэмнээһиҥҥэ анаан “Тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыы” судаарыстыбаннай бырагыраама иһинэн хамнатан-халбаҥнатан, 37 мөл. солкуобайы булбуттарын көмө быһыытынан үллэриэхтэрэ. Чопчу мобильнай биригээдэни тэринэргэ уматык, айан ороскуотугар көмө диэн өйдөөтүм. Халаан уутугар хабыллыбыт сорох улуустарга, нэһилиэктэргэ оттуур сирдэрэ, тиийэр суоллара даҕаны суох. Ол кэриэтэ үчүгэй үүнүүлээх уонна айылҕа моһуоктаабатах, холобур, Бүлүү сүнньүнээҕи хаһаайыстыбалар улуустарын, нэһилиэктэрин ыраах сытар сирдэригэр оттоон атыылыылларын тэрийэр ордук көдьүүстээх буолуон сөп дии саныыбын.
Василий Никифоров
Анна Сергучева хаартыскаҕа түһэриитэ