«Маранга» этнокултуурунай киин 80 сыла: «Кини аата Кустуур олохтоохторун сүрэҕэр өрүү сылаас матыып буолан иһиллэр»

Евдокия Николаевна Колесова-Семёнова — бу аат Кустуур олохтоохторун сүрэҕэр өрүү сылаас матыып буолан иһиллэр.

Кини 1942 сыллаахха атырдьах ыйын 20 күнүгэр, сэрии саҕанааҕы ыарахан кэмҥэ төрөөбүтэ. Евдокия Николаевна дойдубут киэн туттар, талааннаах ыччата этэ. Кини төрөппүттэрэ Хаҥас Ньукуус (Николай) уонна Екатерина Николаевна Колесова, оҕолорун үтүөҕэ, кэрэҕэ иитэн-такайан таһаарбыттара. Евдокия убайын Константины, быраатын Василийы (нэһилиэккэ Мэник диэн биллэрэ) уонна эдьиийин Татьянаны кытта улааппыта. Евдокия төрөөбүт сирин, норуотун үгэстэрин чугастык иҥэриммитэ уонна ырыа-тойук, үҥкүү-битии таллаанын үйэтин тухары илдьэ сылдьыбыта.

Кини сытыы өйө, үөрэххэ дьулуура оҕо эрдэҕиттэн биллибитэ. Ахсыс  кылааска дылы Евдокия куруук «биэскэ» эрэ үөрэммитэ. Үөрэҕэр ситиһиилэрин уонна олоххо көхтөөх буолуутун иһин— Хара муора кытылыгар баар «Артек» Бүтүн Сойуустааҕы пионерскай лааҕырыгар баран кэлбитэ. Бу улахан суолталаах түгэн этэ: бүтүн улуус үрдүнэн дойдутун чиэһин көмүскүүр чиэс киниэхэ эрэ тиксибитэ.

Улаатан нэһилиэкпит сүрүн көхтөөх актыбыыһа, кута-сүрэҕэ буолбута. Сылын аайы үгэс буолбут улахан бэстибээллэр буолаллара, биир да бэстибээл, биир да кэнсиэр уонна бырааһынньык кинитэ суох ааспата. Сыанаҕа бастыҥ ырыаһыт, бастыҥ үҥкүүһүт буолара. Ырыаттан ураты, кини артыыстыыр талааннааҕа. Кини сыанаҕа таҕыстаҕына, саала барыта иһийэн хаалара, онтон уруйдуу көрсөрө, оннук дьоҥҥо кэрэни, сырдыгы бэлэхтиир ураты талааннаах кыыс этэ.

Кини ураты талаанын дьоно-сэргэтэ өссө өрөспүүбүлүкэ таһымыгар тахсар кыахтаах этэ диэн кэпсииллэр. 1970 сыллардаахха биллэр мелодист Аркадий Алексеев гастроллуу кэлэ сылдьан, Евдокияны уонна кини быраатын Василийы (Мэник) ураты талааннарын истэн, Саха академическай театрыгар үөрэнэ уонна үлэлии кэлэллэригэр ыҥырбыта. Ол эрээри дьылҕа атыннык дьаһайбыта: кинилэр ийэлэрэ, Екатерина Николаевна, оҕолорун төрөөбүт уйаларыттан ыраах ыытыан баҕарбатаҕа.

Семёновтар дьиэ кэргэттэрэ олус иллээхтик, бэртээхэйдик олорбуттара уонна кинилэр нэһилиэккэ холобур буолаллара. Евдокия аттыгар өрүү кини эрэллээх доҕоро — кэргэнэ Василий Афанасьевич Семёнов баара (кини Покровскайтан төрүттээҕэ). Олоххо көхтөөх, бэрт үлэһит киһи этэ, өр сылларга почта начальнигынан үлэлээбитэ, онтон кэнники кэмҥэ интернат сэбиэдиссэйинэн (кладовщигынан) үлэлээбитэ. Василий Афанасьевич дьоҥҥо үөрүүнү бэлэхтиир ураты дьоҕурдааҕа: өр сыллар тухары кини нэһилиэк саамай бастыҥ, уларыйбат Тымныы Оҕонньоро этэ! Кинитэ суох биир да Саҥа дьыл ааспата —  остуоруйа аптаах түгэнин уһуйааннарга, оскуолаҕа, кулуупка уонна интернакка бэлэхтиирэ.

Василий Афанасьевич уонна Евдокия Николаевна дьиэлэригэр библиотекалаах этилэр. Дьоннор кэлэн ааҕаллара, уларсаллара. Оҕолоругар кинигэни таптыы үөрэппиттэрэ, ол иһин оҕолоро олус элбэҕи билэр, ааҕар буолан улааппыттара, нууччалыы ыраастык уонна көҥүл саҥараллара.

Евдокия Николаевна бэйэтэ нуучча тылын муҥура суох билэрэ, бу дьоҕура олохтоохторго элбэхтэ көмөлөспүтэ. Ол сылларга олохтоох оҕо уһуйааныгар куораттан кытаанах бэрэбиэркэлэр, комиссиялар кэлэллэрэ. Бу үлэһиттэргэ куруук улахан долгуйуу этэ, ол иһин кинилэр тута Евдокияҕа сүүрэллэрэ: «Көмөлөс, бэрэбиэркэни кытта кэпсэт!» Кини нууччалыы улгумнук кэпсэтэрин көмөтүнэн, уһуйаан куруук бэрэбиэркэлэри ситиһиилээхтик ааһара, ону кытта хамыыһыйа чилиэннэрэ олохтоох актыбыыс кыыс өйүн-санаатын уонна ыалдьытымсах буолуутун сөҕөн бараллара. Сыллар ааспыттарын кэннэ, Семеновтар дьиэ кэргэттэрин сыаннастарын өйдөөн, Клара Алексеевна Горохова  кинигэлэрин хомуйан оскуолаҕа биэрбитэ уонна оскуола библиотекатын олугун уурбута.

Евдокия Николаевна араас өттүнэн талааннааҕа. Хотугу норуот былыргы үгэһинэн, кини көмүс тарбахтаах иистэнньэҥ этэ. Куукулалары уонна араас суумкалары бырааттарын уонна эдьиийдэрин оҕолоругар тигэрэ. Евдокия айылҕаттан талаана оҕолоругар эмиэ бэриллибитэ, куруук кулуупка, ийэлэрин аттыгар репетицияларга уонна кэнсиэртэргэ улааппыттара, оҕо эрдэхтэриттэн тапталы иҥэриммиттэрэ. Кыыһа Маша олус талааннаах этэ — кини олус үчүгэйдик ыллыыра уонна кэрэтик үҥкүүлүүрэ. Биирдэ нэһилиэккэ эбисийээнэлээх цирк артыыстара гастроллуу кэлбиттэрэ. Маша үҥкүүлээн хамсанарын, артыыстыыр талаанын көрөн сөҕөн, кинини балет оскуолатыгар үөрэнэ барарга көрдөспүттэрэ. Ол эрээри эбээлэрэ Екатерина Николаевна сиэнин ыытарга утарсыбыта. Кини ытаан туран, тапталлаах сиэннэрин бэйэтиттэн ыраах ханна да ыытыа суоҕун эппитэ.   Эбээ күүстээх таптала бүтүн дьиэ кэргэни бэйэтин кынатын анныгар тутан олорбута.

Хомойуох иһин, Евдокия Николаевна сирдээҕи олоҕо олус кылгас этэ. 1979 сыллаахха, олус эдэр сааһыгар, олохтон барбыта. Кини болдьоҕо 37 эрэ сыл этэ —өссө төһөлөөх былааннар, ылламматах ырыалар бааллара буолуой.

Ол эрээри киһи олоҕо төһө сыл олорбутунан буолбакка, кэннигэр туох үтүөнү хаалларбытынан кэмнииллэр. Евдокия Николаевна бэйэтин кэнниттэн саамай улахан баайы — кэнчээри ыччаттарыгар хаалларбыта. Бүгүн кини олоҕун салҕааччыларынан — икки кыыһа, биэс сиэнэ уонна үс хос сиэнэ буолаллар.

Евдокия Николаевна уонна Василий Афанасьевич — кинилэр сырдык, көхтөөх дууһалара, билиигэ-көрүүгэ дьулуурдара уонна айар талааннара көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэ туруоҕа.

Екатерина Дмитриевна Слепцова