Бу күннэргэ улууска медико-социальнай экспертиза бэрэстэбиитэллэрэ кэлэн үлэлээтилэр

 Наталья Никитична Васильева,  МСЭ 1 № бюро салайааччыта уонна  быраастар Розалия Нестеровна Иннокентьева, Наталья Алексеевна Михайлова сырыттылар.

Кинилэр үлэлэрин туһунан сиһилии кэпсэттибит.

– Медико-социальнай экспертиза диэн тугуй? Туох миэрэнэн көрөн инбэлииккэ таһаараҕытый?

– МСЭ(медико-социальнай эспэртиисэ) диэн социальнай көмөҕө, өйөбүлгэ наадыйар, доруобуйатыгар хааччахтааҕыттан күннээҕи олоҕор мэhэйдэтэр киhини инбэлиитинэн быhаарар экспертиза ааттанар. Арассыыйа Бырабыыталыстыбатын уурааҕынан, биһиги ону быһаарарга “Киhини инбэлиитинэн быhаарыы бэрээдэгэ уонна усулуобуйата» диэн докумуонунан сирдэтэн үлэлиибит.

Киhини инбэлииккэ таhаарарга доруобуйатыгар кэhиллии, эмтэнии дьайыытын, олох олорор социальнай усулуобуйатын, баhылыыр идэтин, үлэтин уонна психологическай көрдөрүүлэрин учуоттуубут. Ону тэҥэ Доруобуйа харыстабылын уонна Социальнай харысхал министиэристибэлэрэ бигэргэппит киритиэрийдэринэн уонна классификацияларынан туhанабыт.

Инбэлиити туруорарга үс усулуобуйа баар буолуохтаах:

  1. Эт-хаан үлэтин улахан кэhиллиитэ (стойкое нарушение функции организма). Ол курдук, уhуннук эмтэнэн, реабилитация кэрдииһин барытын ааhан баран, киhи ханнык эмэ функцията чопчу кытаанах кэhиллиилээх хаалар буоллаҕына, бу киһи инбэлииккэ тахсыахтаах, ол истиэпэнэ быһаарыллыахтаах;
  2. Олох олороругар бу киһи хааччахтаах, доруобуйатын туругар мэhэйдээх буолуохтаах (ограничение жизнедеятельности). Онуоха киhиэхэ олох олороругар хааччах 7 көрүҥэ баар:

1– бэйэни көрүнүү хааччаҕа( самообслуживание);

2–сырыы уонна хамсааhын хааччаҕа ( передвижение);

3–кэпсэтии, сэhэргэhии хааччаҕа (общение);

4–хайысханы булууга, сирдэтиигэ, ыйдарыыга хааччах
(ориентация);

5–бэйэ быhыытын-майгытын хонтуруоллуур хааччах ( контроль за своим поведением);

6–үөрэххэ хааччах ( к обучению);

7–үлэҕэ хааччах (к трудовой деятельности).

  1. Киһи реабилитация уонна абилитация диэн социальнай харыстабыл миэрэлэригэр наадыйыахтаах.

Бу үс усулуобуйа киhиэхэ баар буоллаҕына, биирдэ инбэлиитинэн быhаарыллар. Инбэлиитин бигэргэппит киhиэхэ ону туоhулуур ыспыраапка уонна реабилитация/абилитация тус бырагыраамата («ИПРА») бэриллэр.

—  Эбээн Бытантай улууһугар уопсайа хас киһи инбэлиит буолуу учуотугар турарый?

— Билиҥҥи туругунан Эбээн Бытантай улууһугар уопсайа хас киһи турарын этэр кыаҕым суох, интернет үлэтэ манна олус бытаан эбит, онтон сылтаан үлэбит хамсааһына да бытаарда, үксүн барыта интернетынан оҥоһуллар буолан.

Бу кэлэммит 9 киһини көрдүбүт, онтон икки киһини саҥа инбэлииккэ таһаардыбыт. Көрбүт дьоммутуттан 7 киһи ыарыыттан тахсыбыттар, 2 киһи эчэйииттэн сылтаан инбэлииккэ таҕыстылар.

– Хамыыhыйа инбэлииккэ ханнык группаны туруорара хайдах быhаарылларый?

– Биhиги медико-социальнай экспертизаҕа сокуоннарга олоҕуран үлэлиибит. Ол курдук, ыарыы-эчэйии 4 истиэпэнэ баар: кыра (незначительная степень), орто (умеренная), улахан (выраженная), олус улахан (значительно выраженная).Үөһэ этиллибитин курдук, үс усулуобуйа барыта баар буоллаҕына, инбэлиит ханнык бөлөххө киирсэрэ быhаарыллар. Ол курдук, ыарыы-эчэйии орто истиэпэннээх буоллаҕына, ыарыһах үһүс бөлөхтөөх инбэлиит буолар, улахан истиэпэннээх ыарыһах – иккис бөлөхтөөх инбэлиит, олус улахан истиэпэннээх бастакы бөлөхтөөх инбэлиит буолар.

— Түмүккэ, ааҕааччыларбытыгар туох диэн сүбэлиэ этигитий?

— Биһиги медико-социальнай экспертиза балыыһалары кытта ыкса ситимнээх  үлэлиибит. Онон эһиги бастатан туран, балыыһаҕа ыарыыгытын, эчэйиигитин көрдөрөн, эһиэхэ наадалаах быраастар манна суох буоллахтарына Дьокуускайга анатаҥҥыт баран көрдөрүҥ. Онтон, ол быраастар кырдьык бу киһи үлэлиир уо.д.а. кыаҕа суох, диэн биһиэхэ анаатахтарына, дьэ, биһиги бу кэпсээбит киритиэрийдэрбитинэн көрөммүт, хаһыс эрэ гурууппалаах инбэлиит, диэн түмүк таһаарабыт. Онон балыыһаҕа көрдөрүнэ, быраастарга сүбэлэтэ сылдьыҥ, доруобуйаҕытын харыстаныҥ,  диэн сүбэлиибит.

Наталья Никитичнаҕа,  туһалаах кэпсээнин иһин махталбытын тиэрдэбит.

 

Марианна СЛЕПЦОВА